Okładka
jednego z pierwszych wydań "Wyroku"
|
Pod datą 23
września 1912 roku znajdujemy w "Dziennikach" Kafki taką
notatkę:
"Opowiadanie 'Wyrok' ('Das Urteil') napisałem
w nocy z 22. na 23. od godziny dziesiątej wieczór do szóstej rano,
nie odrywając pióra. Nogi zesztywniałe na skutek pozycji siedzącej
ledwo zdołałem wyciągnąć spod biurka. Straszliwy wysiłek i radość,
gdy w mych oczach rozwijało się opowiadanie, gdy brnąłem przez to
rozlewisko naprzód. Wiele razy w ciągu tej nocy niosłem swój własny
ciężar na grzbiecie. Jak to wszystko można wypowiedzieć; jak dla wszelkich,
nawet najdziwaczniejszych pomysłów, przygotowany jest wielki ogień,
w którym giną i zmartwychwstają. Jak za oknem stało się niebiesko.
Przejechał jakiś wóz. Dwóch mężczyzn przeszło przez most. O godzinie
drugiej spojrzałem po raz ostatni na zegarek. Kiedy służąca przechodziła
po raz pierwszy przez przedpokój, pisałem ostatnie zdanie. Zgaszenie
lampy, jasność dnia. Lekkie bóle serca. Zmęczenie, które przychodzi
w połowie nocy. Drżący wchodzę do pokoju sióstr. Odczytuję. Przedtem
przeciągam się przed służącą i mówię: "Pisałem aż dotąd."
Wygląd nie tkniętego łóżka, jak gdyby dopiero teraz je wniesiono.
Potwierdza się przekonanie, że ze swym pisaniem powieści jestem na
haniebnych nizinach literatury. Tylko tak wolno pisać, tylko w takich
okolicznościach, przy tak całkowitym rozwarciu ciała i duszy."
(1) |
Napisane zaledwie w jednej nocy opowiadanie "Wyrok"
było przełomowym dziełem w jego pisarskiej karierze. Kafka był bardzo
zadowolony z "Wyroku", chociaż zwykle jego uwagi wobec własnych
tekstów wypadały miażdżąco. Dlaczego nie zdegradował także tego dzieła
do rangi bazgraniny ? Kafka uważał, że tekst literacki jest dopiero wtedy
doskonały, gdy się go pisze z natchnieniem, w jednym ciągu i najlepiej
bez przerw ("Wyrok" został napisany w ciągu jednej nocy). Dusza
pisarza musi wyjść z ciała i zmieszać się z tekstem, stać się z nim jednością.
Najciekawsze jest to, że po napisaniu tego opowiadania Kafka sam do końca
nie wiedział, jak tą całą historyjkę zinterpretować. W jego "Dziennikach"
znajdujemy jedynie różnego rodzaju domysły na ten temat. Fabuła niby całkiem
prosta: syn kłóci się z ojcem, a ten ostatni skazuje tego pierwszego na
karę śmierci, po czym skazaniec udaje się dobrowolnie (!) na most i popełnia
samobójstwo, skacząc do wody. Jest w tej absurdalnej, wydawałoby się,
historyjce jakiś sens, jakieś przesłanie ? Armia interpretatorów starała
się odpowiedzieć na to nurtujące pytanie i każdy z nich znalazł odpowiedź.
Jest tylko jeden problem: każdy znalazł inną odpowiedź. Świadczy to o
niewyczerpalnym bogactwie znaczeń tego opowiadania. W
2002 roku wydano w Niemczech książkę "'Wyrok' Kafki i teoria literatury"
("Kafkas 'Urteil' und die Literaturtheorie") (2),
w który opowiadanie "Wyrok" zostaje zinterpretowane na dziesięć
różnych sposobów, przy czym za każdym razem wykorzystano do interpretacji
inną teorię literatury: hermeneutykę, strukturalizm, estetykę recepcji,
ujęcie socjologiczne, psychoanalitykę, gender studies (studia zajmując
się badaniem wpływu płciowości na dzieła literackie), analizę dyskursywną,
teorię systemową, intertekstualność i dekonstrukcję. Opowiadanie to jest
także przełomowe w twórczości Kafki, bowiem posiada cechę, która będzie
charakteryzowała wszystkie jego późniejsze dzieła: jego znaczenie, sens
i przesłanie zależy w głównej mierze od samego czytelnika. Tekst wchodzi
jakby w interakcję z czytelnikiem, który aktualizuje jego znaczenie za
każdym razem na nowo. Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że wiążemy np.
trylogię Sienkiewicza z "pokrzepieniem serc", "Dziady"
(cz. III) Mickiewicza z "mesjanizmem narodowym", a "Medaliony"
Zofii Nałkowskiej z hasłem "człowiek człowiekowi wilkiem". W
przypadku "Wyroku" nie ma utartych wzorów odczytań, bo nawet
sam Kafka miał problem z odczytaniem własnego dzieła...
Pełny tekst opowiadania "Wyrok"
(w tłumaczeniu polskim) znajdziesz w Polskim Vortalu Kafki pod tym linkiem.
W internecie dostępny jest również pełny
tekst tego opowiadania w oryginale,
czyli w języku niemieckim.
Zobacz
również: "W
kolonii karnej" "Przemiana"
"Dociekania
psa " "Głodomór" "Lekarz wiejski "
________________________________
(1).Kafka, Franz:
Dzienniki 1910 - 1923. Tom I. Tłum. Jan Werter.Wydawnictwo Puls:
Warszawa, s.297-298.
(2).Tłumaczenie
własne:
Jahraus,Oliver/Neuhaus, Stefan (2002): Kafkas 'Urteil' un die Literaturtheorie.
Reclam: Stuttgart.
|
